1. Mujić A, Grdović N, Mujić I, Mihailović M, Živković J, Poznanović G, Vidaković M. Antioxidative effects of phenolic extracts from chestnut leaves, catkins and spiny burs in streptozotocin-treated rat pancreatic β-cells. Food Chem. 2011;125:841-9.

2. Mihailović M, Arambašić J, Uskoković A, Dinić S, Grdović N, Marković J, Poznanović G, Vidaković M. Alpha-lipoic acid preserves the structural and functional integrity of red blood cells by adjusting the redox disturbance and decreasing O-GlcNAc modifications of antioxidant enzymes and heat shock proteins in diabetic rats. Eur J Nutr. 2012;51:975-86.

3. Grdović N, Dinić S, Arambašić A, Mihailović M, Uskoković A, Marković J, Poznanović G, Vidović S, Zekovic Z, Mujić A, Mujić I. Vidaković M. The protective effect of a mix of Lactarius deterrimus and Castanea sativa extracts on streptozotocin-induced oxidative stress and pancreatic β-cell death. British J Nutr. 2012;108:1163-76.

4. Arambašić J, Mihailović M, Uskoković A, Dinić S, Grdović N, Marković J, Poznanović G, Bajec Đ, Vidaković M. Alpha-lipoic acid upregulates antioxidant enzyme gene expression and enzymatic activity in diabetic rat kidneys through an O-GlcNAc-dependent mechanism. Eur J Nutr. 2013;52(5):1461-73.

5. Doetsch M, Gluch A, Poznanović G, Bode J, Vidaković M. YY1-binding sites provide central switch functions in the PARP-1 gene expression network. PLoS One. 2012;7(8):e44125.

7. Dinić S, Uskoković A, Mihailović M, Grdović N, Arambašić J, Marković J, Poznanović G, Vidaković M. Ameliorating effects of antioxidative compounds from four plant extracts in experimental models of diabetes. J Serb Chem Soc. 2013;78(3):365-80.

8. Arambašić J, Mihailović M, Uskoković A, Dinić S, Grdović N, Marković J, Poznanović G, Bajec Đ, Vidaković M. Alpha-lipoic acid upregulates antioxidant enzyme gene expression and enzymatic activity in diabetic rat kidneys through an O-GlcNAc-dependent mechanism. Eur J Nutr. 2013;52(5):1461-73.

9. Marković J, Grdović N, Dinić S, Karan-Đurašević T, Uskoković A, Arambašić J, Mihailović M, Pavlović S, Poznanović G, Vidaković M. PARP-1 and YY1 are important novel regulators of CXCL12 gene transcription in rat pancreatic beta cells. PLoS One. 2013;8(3):e59679.

10. Dinić S, Arambašić J, Mihailović M, Uskoković A, Grdović N, Marković J, Karadžić B, Poznanović G, Vidaković M. O-GlcNAcylation of the key proteins in the kinase and redox signalling pathways is a novel mechanism of the beneficial effect of α-lipoic-acid in diabetic liver. Brit J Nutr. 2013;110(3):401-12.

11. Mihailović M, Arambašić J, Uskoković A, Dinić S, Grdović N, Marković J, Poznanović G, Ibrahim M, Vidaković M. β-glucan administration to diabetic rats reestablishes redox balance and stimulates cellular pro-survival mechanisms. J. Funct Foods. 2013;5(1):267-78.

12. Mihailović M, Arambašić J, Uskoković A, Dinić S, Grdović N, Marković J, Bauder J, Poznanović G, Vidaković M. β-Glucan administration to diabetic rats alleviates oxidative stress by lowering hyperglycaemia, decreasing non-enzymatic glycation and protein O-GlcNAcylation. J Funct Foods. 2013;5(3):1226-34.

13. Uskoković A, Mihailović M, Dinić S, Arambašić J, Grdović N, Marković J, Poznanović G, Vidaković M. Administration of a β-glucan-enriched extract activates beneficial hepatic antioxidant and anti-inflammatory mechanisms in streptozotocin-induced diabetic rats. J Funct Foods. 2013;5(4):1966-74.

14. Grdović N, Dinić S, Mihailović M, Uskoković A, Arambašić Jovanović J, Poznanović G, Wagner L, Vidaković M. CXC chemokine ligand 12 protects pancreatic β-cells from necrosis through Akt kinase-mediated modulation of poly(ADP-ribose) polymerase-1 activity. PLOS One. 2014;9(7):e101172.

15. Ivanović-Matić S, Mihailović M, Dinić S, Martinović V, Bogojević D, Grigorov I. Poznanović G. The absence of cardiomyopathy is accompanied by increased activities of CAT, MnSOD and GST in long-term diabetes in rats. J Physiol Sci. 2010;60(4):259-66.

16. Arambašić J, Poznanović G, Ivanović-Matić S, Bogojević D, Mihailović M, Uskoković A. Grigorov I. Association of the Glucocorticoid Receptor with STAT3, C/EBPß and the hormone responsive element within the rat haptoglobin gene promoter during the acute phase response. IUBMB Life. 2010;62(3):227-36.

17. Matić S, Stanić S, Bogojević D, Vidaković M, Grdović N, Arambašić J, Dinić S, Uskoković A, Poznanović G, Solujić S, Mladenović M, Marković J. Mihailović M. Extract of the plant Cotinus coggygria Scop. attenuates pyrogallol-induced hepatic oxidative stress in Wistar rats. Can J Physiol Pharmacol. 2011;89(6):401-11.

18. Milošević VLj, Ajdžanović VZ, Bogojević DB, Medigović IM, Ivanović-Matić SK, Martinović VI, Grigorov I. The effect of chronic food restriction on immunopositive ACTH cells in peripubertal female rats. Gen Physiol Biophys. 2011;30(3):321-324.

19. Martinović V, Grigorov I, Bogojević D, Petrović A, Jovanović S, Ilić M, Ivanović-Matić S. Activation level of JNK and Akt/ERK signaling pathways determinates extent of DNA damage in the liver of diabetic rats. Cell Physiol Biochem. 2012;30(3):723-34.

20. Uskoković A, Dinić S, Mihailović M, Grdović N, Arambašić J, Vidaković M, Bogojević D, Ivanović-Matić S, Martinović V, Petrović M, Poznanović G, Grigorov I. STAT3/NF-κB interactions determine the level of haptoglobin expression in male rats exposed to dietary restriction and/or acute phase stimuli. Mol Biol Rep. 2012;39(1):167-76.

21. Arambašić J, Mihailović M, Bogojević D, Ivanović-Matić S, Uskoković A, Poznanović G, Grigorov I. Haptoglobin and the inflammatory and oxidative status in experimental diabetic rats: antioxidant role of haptoglobin. J Physiol Biochem. 2013;69(1):45-58.

22. Martinović V, Bogojević D, Jovanović S, Petrović A, Ivanović-Matić S, Zolotarevski L, Poznanović G, Grigorov I. Hepatoprotective effects of melatonin against pronecrotic cellular events in streptozotocin-induced diabetic rats. J Physiol Biochem. 2014;70(2):441-50.

Projekat prof. dr Gordane Matić dobio bilateralni SCOPES Joint Research projekat za period 2013-2016. godine

U toku 2014. godine istraživači Biljana Burasać i Ana Vasiljević su odbranile doktorske disertacije.

Odabrane publikacije - Uloga steroidnih hormona u neuroendokrinoj adaptaciji na stres i patofiziologiji metaboličkog sindroma – molekularni mehanizmi i kliničke implikacije

1. Bursać B, Vasiljević A, NestorovićN, Veličković N, Vojnović Milutinović D, Matić G, Djordjevic A. High-fructose diet leads to visceral adiposity and hypothalamic leptin resistance in male rats - do glucocorticoids play a role? J Nutr Biochem. 2014;25(4):446-55.
2. Vasiljević A, Bursać B, Djordjevic A, Vojnović Milutinović D, Nikolić M, Matić G, Veličković N. Hepatic inflammation induced by high-fructose diet is associated with altered 11βHSD1 expression in the liver of Wistar rats. Eur J Nutr. 2014;53(6):1393-402.
3. Kovačević S, Nestorov J, Matić G, Elaković I. Dietary fructose‑related obesity and glucocorticoid receptor function in visceral adipose tissue of female rats. Eur J Nutr. 2014;53(6):1409-20.
4. Tepavčević S, Vojnović Milutinović D, Macut Dj, Žakula Z, Nikolić M, Božić-Antić I, Romić S, Bjekić-Macut J, Matić G, Korićanac G. Dihydrotestosterone deteriorates cardiac insulin signaling and glucose transport in the rat model of polycystic ovary syndrome. J Steroid Biochem Molec Biol. 2014;141:71-6.
5. Vasiljević A, Veličković N, Bursać B, Djordjevic A, Vojnović Milutinović D, Nestorović N, Matić G. Enhanced prereceptor glucocorticoid metabolism and lipogenesis impair insulin signaling in the liver of fructose-fed rat. J Nutr Biochem. 2013;24:1790-7.
6. Veličković N, Djordjevic A, Vasiljević A, Bursać B, Vojnović Milutinović D, Matić G. Tissue-specific regulation of inflammation by macrophage migration inhibitory factor and glucocorticoids in fructose-fed Wistar rats. Brit J Nutrition. 2013;110:456-65.
7. Bursać B, Djordjevic A, Vasiljević A, Vojnović Milutinović D, Veličković N, Nestorović N, Matić G. Fructose consumption enhances glucocorticoid action in rat visceral adipose tissue. J Nutr Biochem. 2013;24:1166-72.
8. Matić G, Vojnović Milutinović D, Nestorov J, Elaković I, Manitašević Jovanović S, Perišić T, Dunđerski J, Damjanović S, Knežević G, Špirić Ž, Vermetten E, Savić D:Lymphocyte glucocorticoid receptor expression level and hormone binding properties differ between war trauma-exposed men with and without PTSD. Progress Neuro-Psychopharmacol Biol Psychiatry. 2013;43:238-45.
9. Savic D, Knezevic G, Damjanovic S, Spiric Z, Matic G. Is there a biological difference between trauma-related depression and PTSD? DST says 'NO'. Psychoneuroendocrinology. 2012;37(9):1516-20.
10. Savić D, Knežević G, Damjanovic S, Spiric Z, Matic G. The Role of Personality and Traumatic Events in Cortisol Levels – Where Does PTSD Fit In? Psychoneuroendocrinology. 2012;37(7):937-47.

Odabrane publikacije - Uloga folata, homocisteina i polinezasićenih masnih kiselina u tretmanu neuropsihijatrijskih poremećaja udruženih sa patofiziologijom metaboličkog sindroma

1. Tovilović G, Krstic D,Ignjatovic D, Janać B, Tomić M. Anxiolytic-like effects of xanthone-rich diethylether extract of Gentiana kochiana in rodents . Dig J Nanomat Biostruct. 2011;6(3):1385-92.
2. Tomić M, Vasković Dj, Tovilović G, Andrić D, Penjišević J, Kostić-Rajačić S. Pharmacological Evaluation of Halogenated and Nonhalogenated Arylpiperazin-1-yl-ethyl-benzimidazoles as D2 and 5-HT2A Receptor Ligands. Arch Pharmazie. 2011;344:287-91.
3. Ignjatović D, Tovilović G, Šošić-Jurjević B, Filipović B, Janać B, Milošević V, Tomić M. Bioactivity of the essential oil from berries of Vitex agnus castus in middle aged male rats. xanthone-rich diethylether extract of Gentiana kochiana in rodents. Dig J Nanomat Biostruct. 2012;7(4):1727-34.
4. Ignjatović D, Vojnović Milutinović D, Nikolić-Kokić A, Slavić M, Andrić D, Tomić M, Kostić-Rajacić S. The mechanisms responsible for neuroprotective capacity of arylpiperazine dopaminergic ligands against cell death induced by sodium nitroprusside. Eur J Pharmacol. 2012;683:93-100.
5. Pejin B, Tovilović G,Ignjatović D, Kien-Thai Y, Tomić M. Sedative and anxiolytic-like activities of the moss Rhodobryum ontariense water extract in rodents: a preliminary study. Cryptogamie, Bryologie. 2013;34(1):1-6.

Glavna istraživačka tema Odeljenja za biohemiju je biohemija ishrane i metabolički poremećaji. Dugi niz godina saradnici Odeljenja za biohemiju su istraživali ulogu glukokortikoidnih hormona u patofiziologiji metaboličkog sindroma na animalnim modelima (sindrom policističnih jajnika (PCOS), gojaznost i hronični stres), kao i mehanizme delovanja vitamina i nezasićenih masnih kiselina na nivou aktivnosti centralnog nervnog sistema.

Danas, naša istraživanja imaju zajedničku osnovnu liniju, a to je rešavanje problema gojaznosti i pridruženih metaboličkih poremećaja kao što je bolest masne jetre povezana sa metaboličkom disfunkcijom (eng. Metabolic Dysfunction-associated Fatty Liver Disease, MASLD). Za izučavanje molekulskih osnova i terapijskog pristupa lečenju metaboličkih bolesti, kao što su probiotici, biljni ekstrakti i dijetetske intervencije, koristimo validirane animalne modele, ćelijske linije i klinička istraživanja.

Značajan fokus naših istraživanja poslednjih godina predstavlja ispitivanje uloge crevne mikrobiote u razvoju i progresiji gojaznosti i MASLD-a. Ideja nam je da istraživanja usmerimo ka modulaciji mikrobiote pomoću probiotika kako bismo ponudili rešenja za terapiju gojaznosti i pridruženih metaboličkih poremećaja. Saradnici našeg Odeljenja razvili su, u saradnji sa kolegama sa Instituta za molekularnu genetiku i genetičko inženjerstvo i sa kompanijom Phytonet, inovativno rešenje za tretman steatoze jetre, probiotski proizvod pod nazivom LiverDophilus®. Ovaj proizvod je razvijen kroz kolaborativni projekat podizanja nivoa tehnološke spremnosti pod nazivom „Probiotske bakterije za tretman steatoze jetre“ čiji je rukovodilac dr Ana Đorđević.

U okviru našeg odeljenja realizuje se Twinning projekat “Strengthening Translational Research for Improved Metabolic Health” (STRIMHealth, 2024-2027), čiji je koordinator dr Nataša Veličković, a koji ima za cilj jačanje istraživačkih i inovativnih kapaciteta IBISS-a u oblasti translacionih istraživanja metaboličkih bolesti, posebno MASLD-a, kao i umrežavanje sa vodećim institucijama EU u ovoj oblasti. Kroz ovaj projekat osnovana je i Jedinica za istraživanje metaboličkih bolesti u kojoj učestvuje više odeljenja IBISS-a.

Najnovija istraživanja na Odeljenju za biohemiju biće posvećena ispitivanju uticaja endokrinih ometača na unutrašnji ekspozom, a kroz učešće u projektu "Investigation of endocrine-disrupting chemicals as contributors to progression of metabolic dysfunction-associated steatotic liver disease" (EDC-MASLD, 2024-2028), koji se realizuje u okviru velikog evropskog konzorcijuma sačinjenog od 15 partnera. Naša istraživačka grupa, koju predvodi dr Nataša Veličković, biće posvećena ispitivanju transgeneracijskih efekata endokrinih ometača na razvoj MASLD, sa akcentom na doprinos glukokortikoidnih i polnih hormona.

Jedan deo naših istraživanja i dalje je posvećen ispitivanju uticaja nutricionističkih tretmana i faktora sredine na neurorazvoj, sinaptičku plastičnost i ponašanje eksperimentalnih životinja. Takođe se bavimo i istraživanjima efekata novosintetisanih supstanci i ekstrakata biljaka koje se koriste u tradicionalnoj medicini u in vitro modelima neurodegeneracije i disfunkcije endotela.

U svojoj delatnosti Institut je prevashodno orjentisan na fundametalna i multidsiciplinarna istraživanja iz oblasti bioloških nauka. Istraživanja u Institutu fokusirana su na sledeće naučne discipline: biohemija, molekularna biologija, citologija, animalna fiziologija, biljna fiziologija, neurobiologija, neurofiziologija, imunologija, genetika, ekologija akvatičnih i terestričnih ekosistema, zaštita životne sredine, taksonomija i organska evolucija. Pored širenja naučnih saznanja iz tih oblasti, sva navedena istraživanja su značajna i za razvoj drugih oblasti kojima je biologija osnova (medicina, šumarstvo, farmacija, poljoprivreda, biotehnologija...).

Imajući u vidu program razvoja, kadrove, opremljenost i postignute rezultate, Institut predstavlja jedinstvenu naučnu organizaciju sa aspekta razvoja većeg broja bioloških disciplina. Multidisciplinarni pristup ispitivanjima zahtevao je okupljanje timova stručnjaka različitih specijalnosti (opšti biolozi, molekularni biolozi, ekolozi, biohemičari, hemičari, fizičari, matematičari, medicinari, farmaceuti, šumari, agronomi i dr.), koji su sukcesivno formirani u skladu sa definisanim projektnim zadacima.

Rukovodioci odeljenja:

Odeljenje za biohemiju - dr Ana Đorđević

Odeljenje za citologiju - dr Branko Filipović

Odeljenje za ekologiju - dr Pavle Pavlović

Odeljenje za evolucionu biologiju - dr Aleksej Tarasjev

Odeljenje za fiziologiju - dr Duško Blagojević

Odeljenje za fiziologiju biljaka - dr Slavica Ninković

Odeljenje za fiziologiju i biohemiju insekata - dr Vesna Perić Mataruga

Odeljenje za genetička istraživanja - dr Jelena Blagojević

Odeljenje za genetiku populacija i ekogenotoksikologiju - dr Marija Tanasković

Odeljenje za hidroekologiju i zaštitu voda - dr Momir Paunović

Odeljenje za imunologiju - dr Đorđe Miljković

Odeljenje za molekularnu biologiju - dr Melita Vidaković

Odeljenje za neurobiologiju - dr Milica Pešić

Odeljenje za neurofiziologiju - dr Branka Petković